Najnowsze publikacje
Rok 2008
„Co to jest wolność?”Zagadnienie badane przez Azjatę i przedstawione zainteresowanemu czytelnikowi w roku pańskim 1739 przez najdostojniejszego Antoniego Dembowskiego, biskupa płockiego. Quid est libertas? Quaestio ab Asiatico investigata curioso lectori exhibita anno domini 1739. auctore illustrissimo Antonio Dembowski episcopo plocensi
Wstęp i opracowanie Monika Wyszomirska, Adam Perłakowski, Kraków 2008, ss. 92.
Autorzy pozycji odnaleźli w zbiorach wileńskich kopię uważanego do dnia dzisiejszego za zaginione dzieła Antoniego Dembowskiego, poświęcone wolności. Tekst traktatu został przetłumaczony z łaciny na język polski. We wstępie autorzy nakreślili krótko sylwetkę Dembowskiego, jego działalność polityczną (m. in. jako referendarza koronnego) oraz kościelną (biskupa płockiego i kujawskiego) oraz okoliczności, które doprowadziły do powstania traktatu. Co to jest wolność? jest dziełem napisanym w formie listów przesyłanych przez syna jednego z chińskich mandarynów do swego ojca. Młodzieniec za zgodą mandaryna wysłany został w podróż po Europie, gdzie poznawał nieznane mu obyczaje oraz rozwiązania ustrojowe. Kluczowe jednak dla niego pozostaje pojęcie wolności, z jaką stykał się m. in. w Wenecji, Rzeszy Niemieckiej, Francji, Anglii, Austrii i oczywiście w Rzeczypospolitej. Rozważania młodego Chińczyka (w rzeczywistości samego Dembowskiego) prowadzą go do zaskakującej konstatacji, iż prawdziwa wolność nie istnieje, przynajmniej w tej formie, której zwolennikiem pozostaje społeczeństwo szlacheckie. Traktat ten stanowi niezwykle ważny wkład w dyskusję o polskiej wolności w pierwszej połowie XVIII w. Jest to dzieło dojrzałe, wyróżniające się krytycznym i zdystansowanym oglądem spraw, których ideą przewodnią jest idea wolności. Tym samym poddaje w wątpliwość ogólnie przyjętą tezę, że w początkach XVIII w. mamy do czynienia z głębokim kryzysem polskiej myśli politycznej.